Trong thực tế sản xuất và thu mua, việc bán phế liệu diễn ra rất phổ biến nhưng lại thường bị xem nhẹ về nghĩa vụ hóa đơn và thuế. Nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân vẫn lầm tưởng rằng phế liệu là hàng “phụ”, giá trị nhỏ nên không cần lập hóa đơn. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, việc bán phế liệu có thể vẫn phải xuất hóa đơn, tùy từng đối tượng và tính chất giao dịch.
Mục Lục
Bán phế liệu có bắt buộc phải xuất hóa đơn không?
Có, trong đa số trường hợp, đặc biệt với doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Để hiểu đúng bản chất, cần quay lại nguyên tắc chung về hóa đơn và cách pháp luật nhìn nhận phế liệu như một loại hàng hóa.
Nguyên tắc chung về lập hóa đơn khi bán hàng hóa
Theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP (và các văn bản hướng dẫn cập nhật đến 2026), khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán phải lập hóa đơn để giao cho người mua. Hóa đơn phải được lập ngay khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.
Vì sao phế liệu vẫn thuộc đối tượng phải lập hóa đơn?
Dù có tên gọi là “phế liệu”, nhưng về mặt kinh tế, đây vẫn là một loại hàng hóa có giá trị trao đổi. Việc xuất hóa đơn đảm bảo:
- Minh bạch doanh thu cho doanh nghiệp.
- Cơ sở để bên mua hạch toán chi phí hợp lý.
- Kiểm soát việc chấp hành nghĩa vụ thuế (GTGT, TNDN).
Quy định xuất hóa đơn khi bán phế liệu theo từng đối tượng
Doanh nghiệp bán phế liệu có cần xuất hóa đơn không?
Các doanh nghiệp (đặc biệt là khối sản xuất) phát sinh phế liệu như sắt vụn, vải thừa, nhựa vụn… bắt buộc phải xuất hóa đơn.
- Hóa đơn điện tử: Doanh nghiệp phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc không có mã của cơ quan thuế theo đúng chuẩn 2026.
- Ghi nhận doanh thu: Tiền bán phế liệu được ghi nhận vào doanh thu hoạt động tài chính, thu nhập khác (TK 711) hoặc giảm chi phí sản xuất (TK 154) tùy theo nguồn gốc phế liệu.
- Thuế: Phải kê khai thuế GTGT đầu ra và tính vào thu nhập chịu thuế TNDN.
Hộ kinh doanh bán phế liệu có phải xuất hóa đơn không?
- Hộ kê khai: Bắt buộc phải xuất hóa đơn điện tử cho khách hàng khi bán phế liệu.
- Hộ khoán: Nếu khách hàng yêu cầu hóa đơn, hộ khoán phải liên hệ cơ quan thuế để được cấp hóa đơn lẻ theo từng lần phát sinh và nộp thuế tương ứng.
Cá nhân bán phế liệu nhỏ lẻ có cần xuất hóa đơn không?
Cá nhân không kinh doanh khi bán phế liệu (như dọn nhà, bán đồ cũ gia đình) thường không cần xuất hóa đơn. Tuy nhiên:
- Nếu cá nhân bán cho doanh nghiệp với số lượng lớn, doanh nghiệp có thể lập Bảng kê thu mua hàng hóa (Mẫu 01/TNDN) để hạch toán chi phí nếu giá trị nằm trong hạn mức quy định.
- Cảnh báo: Nếu cá nhân thu gom phế liệu chuyên nghiệp nhưng không đăng ký kinh doanh (kinh doanh trá hình), cơ quan thuế có thể truy thu thuế và xử phạt hành chính.
Bán phế liệu không xuất hóa đơn có bị phạt không?
Các rủi ro thường gặp khi không xuất hóa đơn
- Bị truy thu thuế GTGT, TNDN
- Bị ấn định doanh thu
- Bị xử phạt hành chính về hóa đơn
- Gặp khó khăn khi quyết toán thuế hoặc thanh tra\
Mức xử phạt vi phạm hóa đơn và thuế
Tùy mức độ vi phạm, người bán có thể:
- Bị phạt tiền
- Bị truy thu thuế
- Bị tính tiền chậm nộp
Đặc biệt với doanh nghiệp, không xuất hóa đơn bán phế liệu thường bị đánh giá là rủi ro cao về thuế.
So sánh nhanh: Có hóa đơn – Không hóa đơn
| Tiêu chí | Có hóa đơn | Không hóa đơn |
| Hợp pháp giao dịch | Có | Không rõ ràng |
| Kê khai thuế | Đúng quy định | Nguy cơ bị truy thu |
| Rủi ro thanh tra | Thấp | Cao |
| Hạch toán kế toán | Được chấp nhận | Có thể bị loại |
Thuế phải nộp khi bán phế liệu gồm những loại nào?
Thuế GTGT khi bán phế liệu
- Thông thường là 10% (hoặc áp dụng mức giảm thuế theo quy định từng thời điểm).
- Nếu doanh nghiệp áp dụng phương pháp trực tiếp: Nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu.
Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)
Khoản thu từ bán phế liệu sau khi trừ đi giá vốn (nếu có hạch toán nhập kho) sẽ được tính vào lợi nhuận để áp mức thuế TNDN 20%.
Có được bù trừ chi phí hay không?
Doanh nghiệp được phép trừ đi các chi phí liên quan đến việc thu gom, phân loại và vận chuyển phế liệu trước khi tính thuế TNDN.
Cách xuất hóa đơn bán phế liệu đúng quy định
Thông tin bắt buộc trên hóa đơn bán phế liệu
- Tên hàng hóa: Phải ghi rõ là “Phế liệu [Tên vật liệu]” (Ví dụ: Phế liệu đồng, phế liệu sắt vụn).
- Đơn vị tính: kg, tấn, mét…
- Số lượng và đơn giá thực tế tại thời điểm cân/đo.
Lưu ý khi ghi tên hàng hóa là “phế liệu”
Cần tránh ghi chung chung là “phế liệu”. Việc ghi chi tiết (phế liệu sắt, nhôm, nhựa…) giúp cơ quan thuế dễ dàng đối chiếu định mức nguyên vật liệu trong sản xuất của doanh nghiệp.
Thời điểm lập hóa đơn
Hóa đơn phải được lập ngay khi bàn giao phế liệu cho bên thu mua, không được gộp nhiều lần bán vào một hóa đơn cuối tháng trừ các trường hợp đặc thù có sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan thuế.
Các câu hỏi thường gặp về hóa đơn bán phế liệu (FAQ)
- Bán phế liệu dưới 200.000đ có cần xuất hóa đơn không?
Theo quy định hiện hành 2026, mọi giao dịch bán hàng hóa đều phải lập hóa đơn điện tử không phân biệt giá trị lớn hay nhỏ (bãi bỏ quy định dưới 200.000đ không cần hóa đơn của nhiều năm trước).
- Bán phế liệu cho đơn vị thu mua không lấy hóa đơn có sao không?
Doanh nghiệp bán vẫn phải xuất hóa đơn. Nếu người mua không lấy, doanh nghiệp ghi rõ trên hóa đơn là “Người mua không lấy hóa đơn”. Việc không xuất hóa đơn sẽ khiến doanh nghiệp bị phạt vì giấu doanh thu.
- Không xuất hóa đơn thì có được hạch toán chi phí không?
Tuyệt đối không. Mọi khoản thu chi không có hóa đơn chứng từ hợp lệ sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi quyết toán thuế TNDN.
Việc bán phế liệu có cần xuất hóa đơn không phụ thuộc vào đối tượng bán, nhưng với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, nghĩa vụ xuất hóa đơn là bắt buộc khi phát sinh doanh thu. Phế liệu vẫn được xem là hàng hóa và chịu sự quản lý về hóa đơn, thuế. Thực hiện đúng quy định ngay từ đầu giúp hạn chế rủi ro truy thu, xử phạt và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, nhất là khi quản lý hóa đơn điện tử ngày càng chặt chẽ từ năm 2026.
Bài viết liên quan
Xem tất cả